Tekenen in de Tijd 34 15-21 maart 2020

Het coronavirus legt de samenleving steeds meer stil.
Wat langer dan anders reflecteert Erik Borgman over wat dit ons zegt en wat ons nu te doen staat.
Het is niet eenvoudig, maar juist ook in deze situatie wil het Huis van Dominicus een plaats van nabijheid en betrokkenheid zijn.

‘Zeg alles af', was in het begin van afgelopen week al een kop boven een artikel over maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus op de website van het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic: Cancel Everything.
En meteen.
De term die Amerikaanse deskundigen daarbij hanteren is social distancing, sociaal afstand nemen.
Hiermee is de paradox van wat inmiddels officieel een pandemie is, onmiddellijk duidelijk.
Om verbondenheid uit te drukken en in te staan voor elkaars gezondheid, moeten we ons van elkaar distantiëren!
In het Engels kan het vaak heel compact uitdrukt worden: de taak waar we voor staan, is het bouwen aan community without communing, samenhang zonder samenkomst.

Als Huis van Dominicus hebben we alle openbare bijeenkomsten afgezegd.
Maar hoe blijven we gemeenschap als deze gemeenschap nauwelijks nog zichtbaar kan worden?
En al helemaal: hoe word je steeds meer een uitnodigende gemeenschap?
Je zou er in de put van raken.
Paus Franciscus beklemtoont dat solidariteit met en inzet voor zieken van Gods trouw getuigt en bidt voor de slachtoffers en de hulpverleners.
De Vlaamse trappist Lode Van Hecke, die eind februari voor het bisdom Gent tot bisschop gewijd is, stelt in zijn eerste herderlijke brief dat de situatie ook nieuwe kansen biedt, want ‘in geen enkele situatie is God afwezig'.
Een tijd van social distancing biedt bijvoorbeeld de kans om in alle rust de Bijbellezingen van de zondagen van de veertigdagentijd te lezen en te bemediteren, meent hij: zie https://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=7652.
Een meditatie over het evangelie van deze zondag van mijn medebroeder Otto Vervaart is hier te vinden: https://www.huisvandominicus.nl/wpcontent/uploads/2020/03/Meditatie-Zondagavondzang-15-maart-2020.pdf.

Opmerkelijk genoeg brengt het evangelie van deze zondag (Johannes 4,1-42) ons terug bij de put.
De Jacobsput, om precies te zijn, in de buurt van Sichem.
Niet in de put, maar aan de rand ervan.
Jezus komt daar op het heetst van de dag moe en dorstig aan en ontmoet een vrouw die zich klaarblijkelijk liever van de gemeenschap distantieert.
Zij komt water putten, maar dat doe je normaal 's morgens vroeg of in de koelte van de vroege avond.
Als Jezus haar te drinken vraagt, is zij stomverbaasd: ‘Hoe kunt u als Jood te drinken vragen aan mij, een Samaritaanse.'
De evangelist voegt ter verklaring toe: ‘Joden willen namelijk met Samaritanen niets te maken hebben.'
Later zijn Jezus' leerlingen op hun beurt verbaasd dat hun meester in gesprek is met een vrouw.
Want er ontspint zich een gesprek, waarin Jezus de vrouw aanspoort niet gering over zichzelf te denken en de waardigheid te accepteren die Hij haar toekent.
In een nogal verwarrende beeldspraak presenteert Jezus zichzelf daarbij als de gever van water.
Als dit water echter ontvangen wordt, wordt het een onuitputtelijke ‘bron van eeuwig leven' in wie het accepteren, houdt Hij de vrouw voor.
Juist als degene die spreekt met hen met wie doorgaans niet wordt gesproken en die zelf ook maar liever in de marge blijven om niet steeds hun hoofd te stoten, is Jezus Gods Messias die de volle waarheid aan het licht brengt.
Om te beginnen de waarheid omtrent onszelf: dat onze waardigheid bestaat in het verzadigen van elkaars honger, het lessen van elkaars dorst en het helpen van elkaar om tot inzicht te komen.
Jezus is de Messias en verkondigt Gods waarheid door aan het licht te brengen dat God zich van ons afhankelijk maakt.
Dit betekent een uitnodiging en wie daarop ingaan en het als hun roeping accepteren, die zullen hun waardigheid ontdekken en hun waarde ervaren.
Onze waarde is dat wij elkaar uit de put kunnen helpen door elkaar van waarde te vinden.
Zo voegen wij ons in Gods logica.
Wie gelooft dat wat Jezus laat zien, inderdaad de logica is waarin God alles geschapen heeft, vindt zichzelf terug in de ruimte van de hoop.
Teken van deze hoop is de ervaring dat Gods liefde in ons hart is uitgestort, schrijft de apostel Paulus aan de christenen van Rome, als bron van leven (vgl. Romeinen 5,5).
Gods uitnodiging maakt het mogelijk dat wij liefhebben met Gods liefde en elkaar het water te drinken geven dat ons tot bomen maakt die elk seizoen vrucht dragen en waarvan de bladeren niet verdorren (vgl. Psalm 1,3).

‘Zou deze periode van verplichte afzondering de kans van jouw leven niet zijn om God op … het spoor te komen?' vraagt bisschop Van Hecke retorisch in zijn brief.
Het is hopelijk ook een kans zelf op een nieuwe manier sporen van God te worden en daar dankbaar voor te zijn.
Dankbaar dat wij kunnen bijdragen aan het leven van elkaar zodat het goed wordt en wij zo weer ten volle leren inzien dat wij ons eigen geluk in belangrijke mate vinden in het geluk van anderen.
Een kans te ontdekken dat we daarin beeld zijn van God, die zichzelf afhankelijk heeft gemaakt van ons geluk.
Blij dat we gedwongen zijn afstand te nemen van een cultuur die ons vooral leert niet méér te willen bijdragen aan het gemeenschappelijk goede dan anderen, en die er zo in slaagt velen het gevoel te geven zowel tekort te komen als tekort te schieten.

Als Huis van Dominicus proberen wij dat op onze manier te doen, ook onder de omstandigheden die al een ‘onverwachte vastenpenitentie' zijn genoemd.
Veel dingen moeten we afgelasten, maar we willen tegelijkertijd een gastvrij huis zijn en dat blijven uitstralen.
We proberen daarom de Mariakapel ook op zaterdag- en zondagochtend open te stellen, zodat er nu alle dagen van de week een kaarsje kan worden opgestoken en om kracht en verbondenheid kan worden gebeden.
Nu we geen liturgie kunnen vieren, zetten we in ieder geval overwegingen op onze website over de lezingen van de betreffende zondag.
We zijn bovendien aan het onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om aangepaste, kleinschalige vieringen te organiseren en die via internet toegankelijk te maken.
Zeker als onverhoopt de kerk ook met Goede Week en Pasen nog gesloten moet blijven, vinden we dat van groot belang.
Houdt onze website dus in de gaten.
We vinden het hoe dan ook van belang bij elkaar steeds opnieuw de bron van eeuwig leven te helpen open borrelen wanneer deze verstopt dreigt te raken.
Wij bidden dat de Geest ons daarin creatief maakt.

Ik sluit deze Tekenen in de Tijd af met drie gebeden die misschien kunnen helpen onze situatie voor Gods aangezicht te brengen.

De Nederlandse bisschoppen formuleerden een gebed dat als volgt luidt:

God, toevlucht in onze nood,
kracht in onze vertwijfeling en angst,
vertroosting in ziekte en lijden.
Wees ons, uw volk, nabij en genadig
nu wij allen de gevolgen ondervinden
van het uitgebroken coronavirus.

Wees een Beschermer voor hen
die dit virus hebben opgelopen,
Wij bidden voor hen om hoop en genezing.
Wij bidden voor hen die aan de gevolgen van dit virus
zijn overleden, dat zij bij U geborgen mogen zijn.

Wij bidden voor allen die werkzaam zijn
in de gezondheidszorg en het openbaar bestuur,
dat zij uw nabijheid en zegen mogen ervaren in hun werk
ten dienste van heel de samenleving.

Doe ons beseffen hoe groot uw liefde is voor ieder van ons
en dat Gij met ons zijt
nu wij de kwetsbaarheid van ons bestaan ervaren.
Versterk ons geloof en onze hoop
zodat wij ons altijd zonder aarzelen
overgeven aan uw vaderlijke voorzienigheid.
Door Christus onze Heer. – Amen.

Paus Franciscus maakte een gebed tot Maria.
Hieronder volgt de Nederlandse vertaling, gevonden op de website van Katholiek Nieuwsblad.
Ik heb enkele kleine wijzigingen aangebracht:

O Maria, u schittert altijd op ons pad
als een teken van redding en hoop.
We vertrouwen onszelf aan u toe,
gezondheid van de zieken,
die bij het kruis deelnam aan Jezus' pijn,
uw stevig staande houdend.

U, redding van het volk van Rome,
u weet wat we nodig hebben,
en we weten zeker dat u daarin zult voorzien,
zodat wij, net als in Kana in Galilea,
weer vreugde mogen zien
en mogen feesten na deze tijd van beproeving.

Help ons, moeder van de Goddelijke Liefde,
om de wil van de Vader te aanvaarden
en te doen wat Jezus ons zei,
die zelf ons lijden op zich nam
en ons verdriet droeg,
om ons, door het kruis,
te leiden naar de vreugde van de verrijzenis.
– Amen.

Tot u nemen wij onze toevlucht:
wees onze bescherming,
heilige Moeder van God,
wijs onze gebeden niet af
als wij in nood zijn,
maar verlos ons uit alle gevaren,
gij, glorierijke en gezegende Maagd.

Tot slot stelde Kenny Weber, redacteur bij het Amerikaanse jezuiëtentijdschrift America, het volgende gebed samen.
De vertaling uit het Engels is van mijn hand:

Heer Jezus Christus,
U reisde rond door steden en dorpen,
terwijl u ‘elke ziekte en elke kwaal onder de mensen genas'.
Uw woord maakte zieken gezond.
Kom ons te hulp nu het coronavirus zich over de wereld verspreidt,
en doe ons uw genezende liefde ervaren.

Genees degenen die door het virus ziek zijn,
dat zij hun kracht en hun gezondheid terugkrijgen
dankzij hoogwaardige medische zorg.
Genees ons van de angst,
die voorkomt dat landen samenwerken
en naasten elkaar helpen.
Genees ons van onze hooghartigheid,
die ons doet geloven niet vatbaar te zijn
voor een ziekte die geen grenzen kent.

Heer Jezus Christus, genezer van allen,
blijf ons nabij in deze tijd van onzekerheid en droefheid.
Wees nabij aan degenen
die door het virus zijn gestorven.
Mogen zij rust vinden en in uw eeuwige vrede zijn.
Wees nabij aan de families van degenen
die ziek zijn of zijn gestorven.
In hun zorgen en hun verdriet,
behoed hen voor ziekte en wanhoop.
Mogen zij uw vrede kennen.

Wees nabij aan de doctoren, de verplegenden,
de onderzoekers en al het zorgpersoneel
die zich inzetten om getroffenen te genezen en te ondersteunen
en zichzelf daarmee blootstellen aan gevaar.
Doe hen uw bescherming en uw vrede ervaren.
Geef hen het inzicht liefdevol te handelen,
gericht op het welzijn van degenen die zij geroepen zijn te dienen.
Geef hen de wijsheid om te zoeken naar oplossingen voor de lange termijn,
die helpen toekomstige uitbraken te voorkomen.
Doe hen uw vrede kennen terwijl zij zich gezamenlijk hiervoor inspannen.

Of wij nu thuis zijn of in de vreemde,
in het gezelschap van velen die aan deze ziekte lijden
of van slechts een paar,
blijf bij ons, Heer Jezus Christus,
als wij verdragen en klagen, volhouden en ons voorbereiden.
In plaats van onze bezorgdheid geef ons uw vrede.
Heer Jezus Christus, genees ons!

Erik Borgman, lekendominicaan
voorzitter van de programmaraad van het Huis van Dominicus


terug naar openingspagina